Jumat, 27 Juni 2025

Cerita Viksi : Donyaning Lelembut

DHEMIT TAPEL WATES DESA

Kaanggit dening : Bagus D.Wiranegara  

Lik Jo... mengkono asmane Lik Darjo biasa kasebut. Lik Jo pancen wis kawentar ana sak indenging desa. Malah kepara kawentar ora mung sak desa, nanging uga ana desa-desa liya sak Kawedanan. Lik Jo kalebu wong pinter. Akeh priyayi saka manca desa kang nyuwun srana pengobatan marang Lik Jo. Malah ana wong kang njaluk tulung marang Lik Jo supaya ngilangi dhemit (jin, setan, peri, lan sapanunggalane) kang manggon ana omahe.

Nalika semana Lik Jo wis meh sesasi ora ning ndalem. Jare Jarno, putrane sing isih SD kelas 4, Lik Jo tindak menyang Sumatra tilik adhine kang wis sawetara suwe transmigrasi ana Sumatra. Lik Jo pancen asring tindakan. Kadhang tindake sak pendhak dina, kadhang kala selapan dina. Nanging yen tindak Lik Jo ora nate wara-wara, karo tangga teparo. Sing pirsa mung Lik Darti garwane, lan uga putra-putrane.


Daleme Lik Jo karo omahku cedhak banget. Adu pojok, mung keletan lurung yaiku dalan kampung sing saben dina rame diliwati bakul-bakul lan warga desa kang arep lunga utawa bali saka pasar. Omahku kalebu paling cedhak karo tapel wates desa kang kondhang wingit. Mula asring ana wong liwat esuk utawa sore, opyak diweruhi wewujudan kang aneh-aneh, terus menggok ning omahku. Praupane pucet karo ambegane megap-megap. Biyasane terus diparingi unjukan banyu putih karo ibu utawa bapak. Sabanjure terus dikongkon crita kareben ilang rasa wedine.

Sawijining dina, kira-kira jam rolas wengi, saka tapel wates desa keprungu suwaraning jaran jerit-jerit kaya keweden. Bapak langsung sigap metu saka ndalem, terus jumeneng ana pinggir lurung sakngarepe omahku. Nggatekake saka ngendi swaraning jaran mau. Ora suwe suwaraning jaran ilang. Sabanjure alon-alon keprungu suara klinthingan dhokar kang mlaku saya cedhak. Dhokar mau mlaku dituntun wong lanang, sing dedeg-piyadege meh pada karo bapak.

:- “Sugeng ndalu pak dhe? Sampun ndalu kok dereng sare”. Keprungu suwarane wong kang nuntun dhokar, sing ora liya yaiku Lik Jo kang nembe kondur seka tindakan adoh.

:- “Ouw dik Darjo. Durung dik, isih lek-lekan nembe rampung nyinaoni ponakanmu”. Ngono ngendikane bapak,

“Lha kok tindakan wae, dhokare ora ditumpaki. Nembe tindak seka ngendi dik Jo?”. Pitakone bapak sabanjure.

:- “Njih pak dhe, punika wau saking stasiun, nitih kreta, wangsul saking Sumatra. Kala wau saking stasiun mboten napa-napa, eee... lha kok wonten sak kidul tapel wates dhusun dipun cegat Kaki Klanthung”. Ngono pangandikane lik Jo.

Sabanjure dhokar dienggokake ning omahku sing ana latare amba. Jarane dikombor ben ngaso karo mangan amrih ilang wedine. Lik Jo ngglethakake barang-barang gawane ning ndaleme, terus mbalik maneh nang omahku. Kusir dhokar kang asma pak Wakino isih ketok wedi lan pucet. Lik Jo karo pak Wakino dipernahake supaya lungguh ana mbale omahku sak pejagong karo bapak. Ibu metu saka ndalem ngasto wedang kopi karo cemilan sak anane. Bapak mirengake lik Jo anggone crita dicegat karo Kaki Klanthung. *Kaki Klanthung iku dhemit sing nunggu tapel wates desaku karo desa liya, awujud Gendruwo kang awake gedhe dhuwur kebak rambut rewa-rewo nggegirisi.* *Dhuwure kira-kira patang meter luwih.* Dadi yen ngadeg, sikil siji ning wetan ndalan lan sijine ning kulon ndalan kaya trowongan. Kaki Klanthung manggon ana wit Popohan sing urip ana sak wetan lurung, sak kidul tapel wates desa.

Lik Jo kang wis kawentar bisa weruh lan bisa omong-omongan karo lelembut, sak banjure crita apa kang dialami nalika arep ngliwati tapel wates desa.

-: “Kala wau nalika dhokar badhe mlebet dhusun, wonten sak kidul tapel wates dhusun, kudanipun jerit-jerit sajak ajrih. Amargi wonten satengahing margi, Kaki Klanthung ngadeg mboten maringi margi”. Ngono pambukaning crita. “Lajeng kula mandhap, nyingkiraken Kaki Klanthung supados mboten medeni kuda lan kusiripun”. Teruse critane lik Jo, marang bapak. Bapak katon nggatekake critane lik Jo kanthi tuhu terwaca.

-: “Lha terus apa Kaki Klanthung ora gelem minggir”. Bapak paring pitakon karo lik Jo.

-: “Lha njih punika wau. Sareng kula mandap lan wawan rembag supados mboten damel ajrih kuda kaliyan kusiripun, Kaki Klanthung ingkang suwau mboten purun kesah lajeng minggir wonten sak wetan margi”. Mengkono katrangane lik Jo.

-: “Ouw ya pancen wetan dalan kuwi nang wit Popohan omahe Kaki Klanthung”. Ngono pangandikane bapak.

Ora suwe keprungu suwarane pethongan saka kelurahan mratandhakake yen wis wanci tabuh siji. Sabanjure pak Wakino nyuwun pamit undur arep kondur menyang pangkalan dhokar sak cedhake stasiun. Ananging pak Wakino nyuwun karo lik Jo supaya ngeterake tekan sak kidule tapel wates desa, supaya ora dicegat maneh karo Kaki Klanthung utawa kanca-kancane. Lik Jo terus sigap nuntun jaran lan dhokare, mlaku ngidul ngeterake pak Wakino karo dhokare.

Sabanjure bapak saben-saben crita tansah ngemutake marang aku lan kangmasku, supaya tansah emut lan mangerteni menawa urip ana ngalam donya iku ora dhewe. Ana wewujudan liya kang asipat gho’ib. Ora saben manungsa bisa weruh, mung siji loro kang diparingi daya linuwih bisa ngawuningani. Nanging kita minangka menungsa lumrah, kudu ngerti lan kudu tansah bisa urip bebarengan sarta asung pakurmatan.

Wis ya, critaku cukup semene dhisik. Sesuk tak sambung crita liya...

Matur nuwun...

BAGUS D.WIRANEGARA

Selasa, 10 Desember 2019

SEJARAH SINGKAT KABUPATEN KENDAL

SEJARAH KABUPATEN KENDAL
       
       Nama Kendal diambil dari nama sebuah pohon yakni Pohon Kendal. Pohon yang berdaun rimbun itu sudah dikenal sejak masa Kerajaan Demak pada tahun 1500 - 1546 M yaitu pada masa Pemerintahan Sultan Trenggono. Pada awal pemerintahannya tahun 1521 M, Sultan Trenggono pernah memerintah Sunan Katong untuk memesan Pusaka kepada Pakuwojo.
       
       Peristiwa yang menimbulkan pertentangan dan mengakibatkan pertentangan dan mengakibatkan kematian itu tercatat dalam Prasasti. Bahkan hingga sekarang makam kedua tokoh dalam sejarah Kendal yang berada di Desa Protomulyo Kecamatan Kaliwungu itu masih dikeramatkan masyarakat secara luas. Menurut kisah, Sunan Katong pernah terpana memandang keindahan dan kerindangan pohon Kendal yang tumbuh di lingkungan sekitar. Sambil menikmati pemandangan pohon Kendal yang nampak "sari" itu, Beliau menyebut bahwa di daerah tersebut kelak bakal disebut "Kendalsari". Pohon besar yang oleh warga masyarakat disebut-sebut berada di pinggir Jln Pemuda Kendal itu juga dikenal dengan nama Kendal Growong karena batangnya berlubang atau growong.
       
       Dari kisah tersebut diketahui bahwa nama Kendal dipakai untuk menyebutkan suatu wilayah atau daerah setelah Sunan Katong menyebutnya. Kisah penyebutan nama itu didukung oleh berita-berita perjalanan Orang-orang Portugis yang oleh Tom Peres dikatakan bahwa pada abad ke 15 di Pantai Utara Jawa terdapat Pelabuhan terkenal yaitu Semarang, Tegal dan Kendal. Bahkan oleh Dr. H.J. Graaf dikatakan bahwa pada abad 15 dan 16 sejarah Pesisir Tanah Jawa itu memiliki yang arti sangat penting. Sejarah Berdirinya Kabupaten Kendal
       
       Adalah seorang pemuda bernama Joko Bahu putra dari Ki Ageng Cempaluk yang bertempat tinggal di Daerah Kesesi Kabupaten Pekalongan. Joko Bahu dikenal sebagai seorang yang mencintai sesama dan pekerja keras hingga Joko Bahu pun berhasil memajukan daerahnya. Atas keberhasilan itulah akhirnya Sultan Agung Hanyokrokusumo mengangkatnya menjadi Bupati Kendal bergelar Tumenggung Bahurekso. Selain itu Tumenggung Bahurekso juga diangkat sebagai Panglima Perang Mataram pada tanggal 26 Agustus 1628 untuk memimpin puluhan ribu prajurit menyerbu VOC di Batavia. Pada pertempuran tanggal 21 Oktober 1628 di Batavia Tumenggung Bahurekso beserta ke dua putranya gugur sebagai Kusuma Bangsa. Dari perjalanan Sang Tumenggung Bahurekso memimpin penyerangan VOC di Batavia pada tanggal 26 Agustus 1628 itulah kemudian dijadikan patokan sejarah lahirnya Kabupaten Kendal.
       
       Perkembangan lebih lanjut dengan momentum gugurnya Tumenggung Bahurekso sebagi penentuan Hari jadi dinilai beberapa kalangan kurang tepat. Karena momentum tersebut merupakan sejarah kelam bagi seorang tokoh yang bernama Bahurekso. Sehingga bila tanggal tersebut diambil sebagai momentum hari jadi dikhawatirkan akan membawa efek psikologis. Munculnya istilah "gagal dan gugur" dalam mitologi Jawa dikawatirkan akan membentuk bias-bias kejiwaan yang berpengaruh pada perilaku pola rasa, cipta dan karsa warga Kabupaten Kendal, sehingga dirasa kurang tepat jika dijadikan sebagai pertanda awal mula munculnya Kabupaten Kendal.
       
       Dari Hasil Seminar yang diadakan tanggal 15 Agustus 2006, dengan mengundang para pakar dan pelaku sejarah, seperti Prof. Dr. Djuliati Suroyo (guru besar Fakultas sastra Undip Semarang), Dr. Wasino, M.Hum (dosen Pasca Sarjana Unnes) H. Moenadi (Tokoh Masyarakat Kendal} dengan moderator Dr. Singgih Tri Sulistiyono. serta setelah diadakan penelitian dan pengkajian secara komprehensip menyepakati dan menyimpulkan bahwa momentum pengangkatan Bahurekso sebagai Bupati Kendal, dijadikan titik tolak diterapkannya hari jadi. Pengangkatan bertepatan pada 12 Rabiul Awal 1014 H atau 28 Juli 1605. Tangal tersebut persis hari Kamis Legi malam jumat pahing tahun 1527 Caka. Penentuan Hari Jadi ini selanjutnya ditetapkan melalui Peraturan Daerah (PERDA) Kabupaten Kendal Nomor 20 Tahun 2006, tentang Penetapan Hari Jadi Kabupaten Kendal (Lembaran Daerah no 20 Tahun 2006 Seri E nomor 15)

       Demikian sekelumit tentang Kabupaten Kendal, semoga bermanfaat bagi pembaca.

Ditulis kembali : Sri Bagus D. WIRANEGARA